Trafik Kazaları ve Hukuki Sonuçları
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (KTK)’nın 3. Maddesi’ne göre trafik kazası “Karayolları üzerinde bir veya birden fazla aracın karıştığı ölüm, yaralanma ve zararla sonuçlanmış olaydır.” Ülkemizde her yıl binlerce insanın canına mal olan trafik kazaları hususunda, KTK, Türk Ceza Kanunu (TCK) ve Borçlar Kanunu (BK) yaptırımlar öngörse de yaptırımların hiçbiri kazaların önüne geçememekte ve maalesef binlerce kişi ciddi zararlara uğramaktadır. İşte burada bu tür kazaların hukuki sonuçları ve bunlardan kaynaklanan maddi ve manevi zararların tazmini sorunu ortaya çıkmaktadır. Kaza sonrası oluşacak zarar maddi yani fiili zarar olabileceği gibi, yoksun kalınan kâr da olabilir. Tüm bunların yanında ana alacağın yanında bir de olay tarihinden itibaren işleyecek faiz alacağı vardır. Manevi tazminat ve mahrum kalınan destek zararı için ayrıca tazminat davası açılmalıdır.
Motorlu araç işletenin sorumluluğu, Karayolları Trafik Kanunu’nda düzenlenmiş olan özel bir kusursuz sorumluluk halidir.
KTK KAPSAMINDA DÜZENLENEN HALLER NELERDİR?
KTK’da düzenlenen bu sorumluluğun uygulama alanı, karayolunda, işletilme halindeki motorlu araçların sebep olduğu zararlarla sınırlı olup, aracın bir kimsenin ölmesi veya yaralanmasına sebep olmasından doğan maddi zararlar ile bir mala verilen zararlardan sorumluluk bu kapsamdadır.
KAZA OLDUGUNDA NELER YAPILMALIDIR?
Kaza halinde, öncelikle gerekli güvenlik önlemleri alınmalı ve eğer gerekli ise 155, 156 numaralı telefondan trafik zabıtası gibi numaralar aranarak polis, jandarma ve ambulans gibi çağrılması gereken ilgililer olay yerine derhal çağrılmalıdır. Sadece maddi hasarla sonuçlanan kazalardan sonra taraflar kaza tespit tutanağı tutabilirler.
KAZA TESPİT TUTANAĞININ NE ŞEKİLDE TUTULMASI GEREKMEKTEDİR?
Kaza Tespit Tutanağı, yalnız maddi hasarla sonuçlanan kazalardan sonra, tarafların kazanın oluş şeklinin tutanak ile tespitinde anlaşılması halinde doldurulacaktır. Doldurulan form sürücüler tarafından imzalanacak olup, sürücülerin ehliyet fotokopisi, ruhsat fotokopisi, trafik sigortası poliçesi fotokopisi forma eklenmelidir. Hak sahipleri karşı tarafın Karayolu Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (Trafik Sigortası, ZMSS) poliçesini veya kendi araçlarının kasko sigortası poliçesini düzenleyen sigorta şirketine yukarıdaki madde hükmüne uygun olarak doldurdukları Tutanak ve varsa fotoğraflar ile başvuracaklardır.
TRAFİK KAZASI TESPİT TUTANAĞININ TRAFİK ZABITASINCA DÜZENLENMESİ GEREKLİ HALLER NELERDİR?
- Sürücü belgesiz motorlu araç kullanılıyorsa veya yetersiz sürücü belgesi ile motorlu araç kullanılıyorsa, B. Sürücüde yaş küçüklüğü varsa, C. Sürücüde alkol veya akıl sağlığı şüphesi varsa, D. Kazaya karışan araçlardan birinin veya daha fazlasının kamu kurumlarına ait olması, E. Kamu kurumlarına ait eşyada zarar meydana gelirse, F. Trafik Kazasında sadece 3 üncü kişilere ait eşyalara zarar gelirse,G. Kazaya karışan araçlardan birinin veya birkaçının trafik sigortasının bulunmaması halinde, H. Trafik kazası ölüm ve/veya bedeni zarar ile sonuçlanmışsa. Maddi hasar meydana gelen kazalarda, kazaya dâhil kişilerin tümü, yetkili ve görevli kişinin gelmesine lüzum görmezlerse bunu aralarında yazılı olarak saptamak sureti ile kaza yerinden ayrılabilirler.
TRAFİK KAZASI SONRASI ORTAYA ÇIKACAK HUKUKİ SONUÇLAR NELERDİR?
- a) Cezai Sorumluluk
KTK veya Karayolları Trafik Yönetmeliği’ne aykırı hareket edenler hakkında – eylemleri bir başka suç teşkil etse veya etmese dahi – trafik polisi veya kimi durumlarda yetkili Cumhuriyet Savcısı tarafından yürürlükte olan Trafik Cezası Hükümleri doğrultusunda idari para cezasına hükmedilmektedir ve hatta trafikten men ehliyetin alınması, sürücü belgesine ceza puanı uygulanması gibi müeyyideler uygulanmaktadır. Trafik Cezaları her yıl yeniden düzenlenmektedir. Bunların yanı sıra trafik kazası neticesinde meydana gelen yaralanma veya ölüm olayları neticesinde ilgili Cumhuriyet Başsavcılığı’nca kamu davası açılmaktadır ve açılacak davalarda sanığın kusuru, verilecek cezanın belirlenmesi açısından önem arz etmektedir.
- b) Hukuki Sorumluluk
Trafik kazası neticesinde yaralanan, özürlü kalan ve mali açıdan zarara uğrayan taraf zarara sebebiyet veren kişiden maddi ve manevi zararının karşılanmasını talep edebilir. Kazaya uğrayan araçta meydana gelen hasar bedeli, tamir süresi içerisinde kiralanan araç gideri, hastane ve ilaç giderleri, çalışılamamış günler nedeni ile uğranan kazanç kaybı maddi tazminat olarak talep edilebilecek kalemlerin başında gelmektedir. BK 51. Madde uyarınca, hakim, tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini, durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirlemektedir. Maddi tazminatın yanı sıra kaza neticesinde mağdur olmuş kişi manevi tazminat talebinde de bulunabilir. Ağır bedensel zarar veya ölüm halinde, zarar görenin veya ölenin yakınlarına da manevi tazminat olarak uygun bir miktar paranın ödenmesine karar verilebilir. Kazaya karışan aracın sürücüsünün aracın sahibi olmaması durumunda, tazminat talepleri aynı zamanda araç sahibine de yönetilir. Ancak araç sahibinin ödediği tazminat bedelleri için kazaya karışan sürücüye rücu etme hakkı mevcuttur.
- c) Meydana Gelecek Zararlar Nedeni İle Ödenecek Tazminatların Sigorta Teminatı Altına Alınması
Trafik kazaları neticesinde meydana gelen maddi zararlar sigorta şirketleri tarafından da karşılanabilmektedir.
c.1.) Kasko Sigortası; İşbu sigorta gerçekleşen riziko dolayısıyla sigorta ettirenin motorlu aracında meydana gelen zararı karşılamayı amaç edinen bir mal sigortası ürünüdür ve uğranılan maddi zararları güvence altına almayı garanti eder. Araca ani ve harici etkiler neticesinde sabit veya hareketli bir cismin çarpması ya da aracın yanması, çalınması veya çalınmaya teşebbüs bu sigorta türünün konusu içindedir ve sigorta Türkiye sınırları içinde geçerlidir. Sigorta ettiren rizikonun gerçekleştiğini öğrendiğinden itibaren en geç 5 iş günü içinde durumu sigortacıya bildirmek zorundadır.
c.2.) Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (Yaygın Adıyla Trafik Sigortası, ZMSS); Her araç sahibi tarafından yaptırılması ve her yıl yenilenmesi zorundadır. Trafik sigortası kaza anında karşı tarafa verilebilecek bedeni ve maddi zararları güvence altına alan bir sigortadır. Sadece maddi zararları karşılamakta olup, manevi zarar sigorta kapsamında değildir. Zarar maddi hasara ilişkin ise, onarım (yedek parça ve işçilik) giderleri tazminata dahildir. Kişiye ilişkin zarar varsa yaralanma halinde ilk yardım muayene ve kontrol veya yaralanma nedeni ile ayakta, klinikte, hastane veya benzeri yerlerdeki tedavi giderleri ile tedaviyle ilgili diğer giderler sigorta teminatı kapsamındadır. Ölümle sonuçlanan kazalarda zarar, defin giderleri ile desteğinden yoksun kalanların zararından ibarettir.
c.3.) Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Sigortası; Yolcu taşımacılığı esnasında meydana gelen kaza nedeni ile yolcunun – hatta sürücü ve yardımcılarının – kaza nedeni ile uğradığı zararı karşılamaya yönelik KTK’da belirtilen zorunlu bir sigorta türüdür. Bu genel değerlendirmeler ışığında trafik kazası neticesinde aracı hasar görmüş, kendisi yaralanmış veya özürlü kalmış kişilerin ve yine trafik kazasında yakınını kaybetmiş mirasçıların zorunlu trafik sigortalarına başvuruda bulunmak sureti ile maddi ve bedensel zararlarının tazminini talep etme hakları mevcuttur.
c.4.) İhtiyari Mali Sorumluluk Sigortası (İMSS); Motorlu araç işleteninin aracın işletilmesinden dolayı KTK ve genel hükümlere göre oluşan ve ZMSS hadleri dışında kalan hukuki sorumluluğunu sigorta poliçesinde yazılı azami hadlere kadar sigorta güvencesi altına alan bir sigorta sözleşmesidir. Bu sigorta, ZMSS’nin güvencesini yeterli bulmayan işletenler tarafından ek olarak yapılmaktadır.
KAZA NETİCESİNDE ARAÇ DEĞER KAYBI VE KAZANÇ KAYBI ZARARLARININ TAZMİNİ
Trafik kazası neticesinde, kazada kusuru bulunan taraf, karşı tarafın aracında meydana gelen değer ve ticari değer kaybını tazmin etmekle yükümlü olduğu gibi, karşı tarafın kazanç kaybını da tazmin etmekle yükümlüdür.
Değer Kaybı, Zorunlu Trafik Sigortası Kapsamı Dahilinde Kabul Edilmektedir
KTK’nın 91. maddesine göre düzenlenmiş bir ZMSS Poliçesi ile sigortacı, araç işleteninin 85. maddedeki kusursuz sorumluluğuna müteselsilen (tüm borca sorumlu olarak) ortak olmaktadır. Bu nedenle Yargıtay kararlarında, sigortanın karşı tarafın aracındaki değer kaybını da karşılaması gerektiği belirtilmektedir. Dolayısıyla her hangi bir trafik kazasında, kazada kusurlu olan taraf karşı tarafın aracında meydana gelen değer kaybından sorumlu olduğu gibi, KTK’daki düzenleme ve Yargıtay’ın yerleşmiş kararlarına göre, bu halde trafik sigortacısı da, sadece üçüncü kişinin (karşı tarafın) aracında meydana gelen hasar bedelinden değil, “doğrudan zarar” kabul edilen değer kaybından da sorumlu olmaktadır.
Kazanç Kaybı, Zorunlu Trafik Sigortası Kapsamı Dahilinde Kabul Edilmemektedir
Karayolları Motorlu Araçlar ZMSS Genel Şartları’nda Teminat Dışında Kalan Haller başlığı altında A.3.1.m hükmü gereğince dolaylı zararlar nedeniyle yöneltilecek tazminat talepleri kapsam dışında kalmaktadır. Bu nedenle kaza halinde, karşı tarafın kazanç kaybı trafik sigortası kapsamına dahil değildir.
ÖNERİMİZ
Sonuç olarak; özellikle doğacak zararlar nedeniyle ödenecek tazminatların sigorta teminatı kapsamına alınmasında, İMMS poliçesinin manevi tazminat taleplerini de kapsayacak şekilde düzenlenmesi, ticari işletmelerde oluşabilecek iş kazalarının sonucu olarak işletmenin hukuki sorumluluğu gereğince işletmeye bir hizmet sözleşmesi ile bağlı ve Sosyal Sigortalar Yasası’na tabi çalışanlar veya hak sahipleri tarafından işverenden istenebilecek tazminat taleplerini kapsama alan işveren mali mesuliyet poliçelerine, çalışanların işverence sağlanan bir taşıtta göreve gönderilmesi esnasında başına gelebilecek olayların da teminat olarak eklenmesi, kaza sonrası oluşabilecek zararların karşılanabilmesi bakımından teminat limitlerinin yeterli olduğunun kontrol edilmesi, önleyici tedbirler olarak şirket çalışanlarına ileri sürüş teknikleri eğitimi verilmesi, araç verilen çalışanların eğitime tabi tutulması, araç zimmet ve kullanım talimatlarının imzalatılması gibi hususlara dikkat edilmesinin, risklerin azaltılması ve oluşacak zararların tazmini hususunda önem arz ettiği kanaatindeyiz.
Av. Berk TOPALOĞLU